BORNOVA TÜRKAN ÖZİLHAN DEVLET HASTANESİ

Nörolojik bir hastalık olan Alzheimer hastalığı aynı zamanda en yaygın görülen demans türüdür. Hastalığın bulunduğu kişilerde beyinde beta amiloid plaklarının görülmesi söz konusudur.

Başlangıç evresinde yalnızca basit unutkanlıklarla kendini belli eden hastalık, zaman geçtikçe hastanın yakın geçmişte yaşadığı olayları unutmasına ve aile fertleri ile yakın çevresini tanıyamamasına kadar ilerleyebilir. Hastalığın daha ileri evrelerinde ise hastalar temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanarak bakıma muhtaç duruma gelir.

Alzheimer Nedir?

Alzheimer hastalığı, yaygın görülen bir demans türü olup beyin hücrelerinin yok olmasına neden olan ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Düşünce, hafıza ve davranış fonksiyonlarında azalmaya neden olan bu hastalıkta belirtiler yaşla birlikte yavaş yavaş ortaya çıkar.

Hastalığın ileri evrelere gelmesi yıllar sürebilir. İlerleyici bir hastalık olması nedeniyle Alzheimer hastalığında erken belirtiler genellikle son yaşanan olayların unutulması şeklinde görülürken birkaç yıl içerisinde bireyler günlük aktivitelerini tek başlarına gerçekleştirmekte zorlanacak hale gelebilirler.

Sosyal beceriler, davranışlar ve mantıklı düşünme yeteneği de zamanla olumsuz etkilenir. İleri evre Alzheimer hastaları çoğunlukla bir kişiyle karşılıklı olarak sohbet edebilme yeteneğini kaybeder, kendilerine yöneltilen sorulara ve çevrelerinde gelişen olaylara yanıt vermekte güçlük çekmeye başlar.

Hastalık çoğunlukla 65 yaş ve üzerindeki bireyleri etkilese de daha genç başlangıçlı örneklerine de sıklıkla rastlanması nedeniyle bir yaşlılık dönemi hastalığı olarak nitelendirilemez.

Alzheimer Belirtileri Nelerdir?

Alzheimer hastalığı, genellikle bilişsel ve davranışsal alanda performans düşüklüğü şikayetleriyle kliniklere başvurur. Hastalığın başlangıç evresine dair belirtiler daha hafif olmakla birlikte ileri evredeki hastalarda bulgular daha belirgindir.

Alzheimer başlangıcı belirtileri genellikle küçük çaplı hafıza sorunları olmakla birlikte son günlerdeki konuşmaların, yaşanan olayların unutulması; kişilerin, nesnelerin ve yerlerin isimlerinin hatırlanamaması gibi semptomları içerir. Hastalığın daha da ilerlemesi ile birlikte en yaygın şekilde görülen Alzheimer hastalığı belirtileri şunlardır:

• Bilinç bulanıklığı
• Kişinin bulunduğu ortama adapte olmakta zorlanması
• Kişinin iyi bildiği yerlerde kaybolması
• Konuşma ve dil becerilerine ilişkin sorunlar
• Saldırganlık, aile ve arkadaşlarından olağan dışı taleplerde bulunma, çevreye karşı şüphe duyma gibi kişilik bozukluklarının gelişimi
• Halüsinasyon ve sanrılar
• Motivasyon ve öz saygı düşüklüğü
• Kişilerin günlük aktivitelerini yardımsız yapmakta zorluk çekmesi
• Kişinin hatırlayamadığı olayları inkar etmesi
• Kaygı ve depresyon

Yukarıdaki belirtiler genellikle hastalığın ilk olarak teşhis edildiği dönemde sıklıkla görülen semptomlardır. Hastalığın ilerlemesiyle birlikte bu belirtiler şiddetini artırarak hastanın aile bireylerini tanıyamaması, yakın geçmişini tamamen unutması ve kendini dahi tanımakta güçlük çekmesi gibi çok daha ileri boyutlara ulaşır. Bu durumda hastalar genellikle günlük yaşamlarını devam ettirebilmeleri için bir bakıcıya muhtaç hale gelir.

Alzheimer Neden Olur?

Alzheimer hastalığı, uzun yıllardır bilimsel araştırmalara sıklıkla konu olan bir hastalık olsa da hastalığın gelişim nedeni henüz kesin olarak belirlenebilmiş değildir. Bununla birlikte hastalığın ortaya çıkışında risk faktörü olarak değerlendirilen, bir diğer deyişle hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği üzerinde durulan olası nedenler şu şekildedir:

• İleri yaş
• Ailede Alzheimer öyküsünün bulunması
• Down Sendromlu olmak
• Geçmişte yaşanan kafa travmaları
• Uyku düzeni bozuklukları
• Yetersiz fiziksel aktivite
• Obezite
• Sigara kullanmak veya sürekli olarak sigara dumanına maruz kalmak
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• Kötü kontrollü tip 2 diyabet hastalığına sahip olmak
• Yetersiz, dengesiz ve sağlıksız beslenmek

Alzheimer hastalığının iki farklı cinsiyetteki görülme sıklığını araştıran çalışmalara bakıldığında kadın cinsiyette Alzheimer hastalığnıın görülme sıklığının erkek cinsiyete oranla hafif düzeyde daha yüksek olduğu görülür. Fakat bu durumun kadınlarda ortalama yaşam süresinin daha yüksek olması ile de ilişkili olabileceği ihtimali üzerinde durulmaktadır.

Hastalığın gelişiminde risk faktörü olarak değerlendirilen yukarıdaki nedenlerin haricinde Alzheimer hastaları üzerinde yapılan beyin dokusu incelemelerinde ölen beyin hücrelerinin çevresinde görülen beta amiloid plaklarına rastlanır.

Hastalarda bu oluşumlara ve beyin hücrelerinin ölümüne neden olabilecek faktörlerin araştırılmasına yönelik çalışmalar gelecekte hastalığın kesin nedeninin belirlenebilmesi için bir umut ışığı teşkil eder.

Alzheimer Hastalığından Korunmanın Yolları Var mı?

Alzheimer hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık olmasa da, bilimsel araştırmalar bazı yaşam tarzı değişikliklerinin hastalığın riskini önemli ölçüde azaltabileceğini göstermektedir.

En önemli korunma yollarından biri beyin sağlığını destekleyen bir yaşam tarzı benimsemektir. Düzenli egzersiz yapmak, özellikle yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi aerobik aktiviteler beyin kan akışını artırarak bilişsel fonksiyonları korur. Sağlıklı beslenme de oldukça önemlidir; Akdeniz tipi beslenme, bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı ve omega-3 açısından zengin balık tüketimini içerdiği için beynin yaşlanmasını yavaşlatabilir.

Zihinsel egzersizler de beynin sağlığını korumada etkilidir. Yeni bir dil öğrenmek, bulmaca çözmek, kitap okumak veya strateji oyunları oynamak gibi aktiviteler sinir bağlantılarını güçlendirir.

Bunun yanı sıra, sosyal bağlantıların güçlü tutulması, yalnızlıktan kaçınılması ve sosyal aktivitelere katılım da risk faktörlerini azaltır. Düzenli uyku, stresin azaltılması ve sigara ile alkol tüketiminden kaçınmak da Alzheimer riskini düşürmeye yardımcı olur.

Alzheimer’ın Beyin Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Alzheimer hastalığı, beynin yapısını ve işlevini yavaş yavaş bozan nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalığın erken evrelerinde, özellikle hipokampus adı verilen hafızadan sorumlu bölgede sinir hücreleri hasar görür ve bu da unutkanlıkla sonuçlanır.

Zamanla hastalık ilerledikçe, korteks adı verilen düşünme, karar verme, dil kullanımı ve muhakeme gibi işlevlerden sorumlu beyin bölümleri de etkilenir. Bu durum, kişinin günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmesini zorlaştırır.

Beyinde amiloid-beta plakları ve tau protein yumakları birikerek nöronlar arasındaki iletişimi bozar ve hücre ölümüne neden olur. Bu süreç ilerledikçe beyin dokusu küçülür, özellikle frontal ve temporal loblarda hacim kaybı yaşanır.

Sonuç olarak, bilişsel yeteneklerde ciddi azalma, kişilik değişiklikleri, davranış bozuklukları ve iletişim zorlukları ortaya çıkar. İleri evrelerde ise beyin fonksiyonları ciddi derecede zarar görür ve hastalar günlük temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale gelir.

Alzheimer Krizi Nasıl Olur?

“Alzheimer krizi” terimi, hastalığın seyrinde ani ve belirgin bir davranışsal veya bilişsel bozulma atağını tanımlamak için kullanılır. Bu krizler genellikle çevresel değişiklikler, enfeksiyonlar, ilaç etkileri, aşırı stres veya uyku bozuklukları gibi tetikleyiciler sonucu meydana gelir.

Kriz anında hasta ciddi bir yönelim kaybı yaşayabilir; bulunduğu yeri, zamanı ve kişileri tanımakta zorlanır. Ayrıca ani öfke patlamaları, ajitasyon, saldırganlık, yoğun kaygı veya halüsinasyonlar gibi davranışsal belirtiler de görülebilir.

Alzheimer krizleri genellikle geçici olmakla birlikte, hastanın ve yakınlarının yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Kriz anında yapılacak en doğru şey, hastayı sakinleştirmek, güvende tutmak ve tetikleyici faktörleri ortadan kaldırmaktır. Gerekirse uzman bir hekimden yardım alınmalıdır. Krizlerin sık yaşanması, hastalığın ilerlediğinin de bir göstergesi olabilir.

Alzheimer Testi Nedir?

Alzheimer testi, kişinin hafıza, dikkat, dil, problem çözme, yönelim ve diğer bilişsel işlevlerini değerlendirmek amacıyla kullanılan test ve muayenelerin genel adıdır. Alzheimer hastalığını tek başına kesin olarak gösteren tek bir test bulunmaz.

Tanı sürecinde bilişsel değerlendirmeler; kişinin tıbbi öyküsü, nörolojik muayenesi, laboratuvar testleri ve gerektiğinde beyin görüntüleme yöntemleriyle birlikte ele alınır.

Bu testler özellikle unutkanlık, kelime bulmada zorlanma, yakın zamanda yaşanan olayları hatırlayamama, zaman ve yer konusunda karışıklık veya günlük işleri yapmakta zorlanma gibi belirtiler bulunduğunda uygulanabilir. Amaç, bilişsel işlevlerdeki değişimin düzeyini belirlemek ve benzer belirtilere neden olabilecek diğer durumları ayırt etmeye yardımcı olmaktır.

Alzheimer Testi Nasıl Yapılır?

Alzheimer değerlendirmesi genellikle kişinin şikâyetlerinin ve günlük yaşamındaki değişikliklerin ayrıntılı olarak sorgulanmasıyla başlar. Ardından kısa bilişsel testlerle hafıza, dikkat, konuşma, hesaplama, zaman ve yer yönelimi, görsel algı ve problem çözme becerileri değerlendirilebilir. Kişiden bazı kelimeleri hatırlaması, basit soruları yanıtlaması, şekil çizmesi veya belirli görevleri yerine getirmesi istenebilir.

Gerekli görüldüğünde kan testleriyle unutkanlığa yol açabilecek başka sağlık sorunları araştırılabilir. Beyin MR veya BT gibi görüntüleme yöntemleri de yapısal değişikliklerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Alzheimer tanısı, tüm bu bulguların nöroloji uzmanı tarafından birlikte değerlendirilmesi sonucunda konulur.

Alzheimer Teşhisi Nasıl Konulur?

Alzheimer hastalığının teşhisine yönelik net olarak bilgi verebilen bir ayırıcı tanı testi bulunmaz. Dolayısıyla hastalığın teşhisinde pek çok tıbbi tanı testi bir arada değerlendirilir. Hastalığa ilişkin belirtilerle sağlık kuruluşlarına başvuran hastalar nöroloji kliniklerine yönlendirilir. Nöroloji uzmanları tarafından öncelikli olarak hastanın detaylı şekilde öyküsü alınır.

Bu aşamada hastanın yanı sıra ailesi veya yakın çevresine de bazı soruların yöneltilmesi gerekebilir. Tıbbi öykünün alınmasından sonra hastalarda nörolojik işlevler, denge, duyu, davranış, hafıza ve refleksleri ölçen çeşitli taramalar yapılır.

Tanının desteklenmesi ve benzer hastalıkların varlığına ilişkin olasılıkların ekarte edilmesine yönelik olarak kan testleri, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, MR gibi uygulamalar ve depresyonun araştırılmasına yönelik kişilik taraması testleri de uygulanabilir.

Alzheimer hastalığı bazı genetik hastalıklarla benzer belirtiler gösterebildiğinden bu hastalıkların araştırılması amacıyla gen taramalarının da uygulanması gerekebilir. Buna ek olarak Alzheimer hastalığının gelişiminde rol oynadığı öne sürülen APOE-e4 adlı genin araştırılmasına yönelik gen taramaları da uygulanabilse de bu yöntem geçerliliği kanıtlanmış bir tarama yöntemi değildir.

Yapılan tüm bu tanı testlerinin sonucunda Alzheimer hastalığına yönelik şüpheleri artırıcı bulguların elde edilmesi durumunda Alzheimer testi olarak da bilinen bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesine yönelik testler de yapıldıktan sonra hekim tarafından hastalığın kesin teşhisi konulabilir.

Alzheimer Tedavisi Nasıl Yapılır?

Alzheimer hastalığını işaret eden yukarıdaki belirtileri yaşayan kişiler vakit kaybetmeksizin bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Hekim tarafından yapılacak değerlendirmeler sonucunda

Alzheimer teşhisi alan hastalarda tedavi süreci hastanın yaşı, hastalığın ilerlemişlik düzeyi ve eşlik eden diğer hastalıklar da göz önünde bulundurularak kişiye özgü olarak planlanır.

Alzheimer hastalığının bilinen kesin bir tedavi yöntemi yoktur. Fakat bazı uygulamalar ile hastalığın hastada oluşturduğu semptomların azaltılması veya ortadan kaldırılması ve hastalığın ilerleyişinin yavaşlatılması mümkündür.

Alzheimer hastalarının ev ortamında gerekli düzenlemeler yapılmalı ve özellikle de yalnız yaşamak zorunda olan hastalar için evde unutkanlığı önleyici ve hatırlamayı kolaylaştırıcı önlemler alınmalıdır. Bunlar evin belirli yerlerine asılacak notlar veya dikkat çekici işaretler olabilir.

Bilişsel stimülasyon terapileri gibi bireysel veya toplu olarak uygulanabilen psikiyatrik terapiler hafızanın güçlendirilmesine, problem çözme ve dil becerilerinin korunabilmesine katkıda bulunabilir. Hastalığa ilişkin semptomların azaltılması ve yaşam kalitesinin artırılması amacıyla hekim tarafından çeşitli ilaç tedavileri de önerilebilir.

Bu ilaçlar hastalığı tamamen ortadan kaldırmaya yönelik değil, semptomların kontrolüne ve bilişsel işlevlerin desteklenmesine yönelik tedavinin bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Ailesinde Alzheimer hastalığı öyküsü bulunan fakat henüz hastalığa ilişkin bir teşhis almamış bireylerde hastalığın kesin oluşum nedeni bilinemediğinden yalnızca risk faktörlerinin azaltılmasına yönelik önlemler alınabilir. Bunlar sigara kullanımından kaçınmak, hareketli yaşam tarzını benimsemek ve sağlıklı beslenmek gibi önlemlerdir. Ayrıca bu bireylerin Alzheimer hastalığına ve hastalığı işaret eden belirtilere ilişkin farkındalık sahibi olmaları sağlanmalıdır.

Alzheimer ve Demans Farkı Nedir?

Demans, bir beyin hastalığı sonucu ortaya çıkan hafıza kaybı, düşünme becerilerinde azalma ve günlük yaşam aktivitelerinde bozulma gibi genel belirtileri kapsayan bir terimdir. Alzheimer hastalığı ise demansın en yaygın görülen türüdür. Yani her Alzheimer hastası demans belirtileri gösterir, ancak her demans hastası Alzheimer değildir. Demans farklı nedenlerden kaynaklanabilirken, Alzheimer beyinde amiloid plak ve tau proteinlerinin birikmesiyle ilerleyen dejeneratif bir hastalıktır. Bu nedenle Alzheimer, demansın bir alt tipi olarak değerlendirilir.

Alzheimer Evreleri Nelerdir?

Alzheimer hastalığı genellikle üç ana evrede incelenir: erken, orta ve ileri evre. Erken evrede hafif unutkanlık, kelime bulma güçlüğü ve dikkat dağınıklığı görülebilir. Orta evrede kişi günlük işlerini yapmakta zorlanır, yön bulma problemi yaşar ve kişilik değişiklikleri ortaya çıkabilir. İleri evrede ise iletişim becerileri büyük ölçüde kaybolur, temel ihtiyaçlarını karşılamak için tamamen bakıma ihtiyaç duyulur. Evreler arasında geçiş kişiden kişiye farklılık gösterebilir, ancak hastalık ilerledikçe bağımsız yaşam mümkün olmaktan çıkar.

Bazı kaynaklarda Alzheimer daha ayrıntılı olarak 7 evreye de ayrılır; ancak klinik uygulamada genellikle yukarıdaki 3 evre üzerinden değerlendirilir. Erken tanı ve doğru bakım planlaması, her evrede yaşam kalitesini artırabilir ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatabilir.

Alzheimer Testi Nasıl Yapılır?

Alzheimer teşhisi için tek bir kesin test bulunmaz, ancak çeşitli yöntemler birlikte değerlendirilir. Öncelikle hastanın tıbbi öyküsü ve yakınlarının gözlemleri alınır. Ardından bilişsel testler (örneğin Mini Mental Test) ile hafıza, dikkat, dil ve problem çözme becerileri ölçülür. Beyin görüntüleme yöntemleri (MR, BT, PET) ile yapısal ve fonksiyonel değişiklikler araştırılır.

Kan testleriyle diğer nedenler dışlanır. Bazı durumlarda beyin omurilik sıvısı analizi de yapılabilir. Bu testlerin birlikte değerlendirilmesiyle Alzheimer tanısı konulur ve hastanın evresi belirlenir.